İranda qaynar günlər: İslahatçıların qürubu, mühafizəkarların revanşı

Cənub qonşumuzda baş verən proseslər ölkəmizdə də həssaslıqla izlənilir

İran qarşıdan gələn - on üçüncü prezident seçkilərində iştirak üçün namizəd olaraq qeydiyyatdan keçmək istəyənlərin müraciətlərini qəbul etməyə başladı. Səsvermə 18 iyun tarixində keçiriləcək.

Namizədlər siyahısına daxil olmaq üçün müraciət etmək istəyənlər 15 tarixinə qədər Daxili İşlər Nazirliyinin qərargahına gələrək lazımi sənədləri təqdim etməli idilər. Qanuna görə, namizədlər 5-10 gün ərzində İran Konstitusiyasının Qəyyumlar Şurası tərəfindən təsdiqlənməlidir. Seçkilərdə iştirak etmək üçün Şuranın qəbul etdiyi namizədlər 26-27 may tarixlərində açıqlanacaq.

Mayın 28-dən namizədlərin 16 iyun tarixinədək davam edən təşviqat kampaniyalarına icazə verilir. 17 iyun və seçki günü - 18 iyunda təşviqat aparılması qadağandır.

İran KİV-ləri qeyri-adi dərəcədə geniş potensialı olan namizədlərin bir çoxunun adını qeyd etdi ki, bunların çoxu artıq prezidentliyə namizədliklərini açıq elan edib. Çərşənbə axşamı müraciət edənlər arasında keçmiş müdafiə naziri Hüseyn Dehqan, keçmiş rabitə və informasiya texnologiyaları naziri Məhəmməd Həsən Nami, habelə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) baş komandanının müşaviri Səid Məhəmməd də var. Məlumata görə, İran Konstitusiya Qəyyumları Şurası namizədlər üçün tələblərin yeni bir şərhini qəbul etdi ki, buna görə hərbi liderlər əvvəl olduğu kimi mülki vəzifə seçkilərində iştirak etmək üçün artıq vəzifələrini tərk etməməlidirlər.

Görəsən, bu namizəd çoxluğu necə qiymətləndirilir? İndi İranda populyar kütlələrin siyasi üstünlükləri nədir? Daha çox kimə tərəfdirlər - sözdə islahatçılara (müddəti başa çatan Prezident Ruhaninin də daxil olduğu), yoxsa mühafizəkarlara? Gələcək seçimlər İranın xarici siyasətinə necə təsir edə bilər? Bu, qonşu bir ölkə olaraq bizim üçün xüsusilə maraqlıdır.

AYNA mövzunu bölgə üzrə tanınmış əcnəbi ekspertlərlə müzakirə edib.

Ukrayna Gələcək İnstitutunun analitiki İliya Kusa:

“Prinsipcə, artıq iki namizəd qeydiyyata alınıb. Bunlar İran məhkəmə sisteminin başçısı İbrahim Rəisi və yenidən seçkilərdə iştirak etmək üçün qeydiyyatdan keçmiş İranın keçmiş Prezidenti Mahmud Əhmədinejaddır. Keçən dəfə ona seçkilərdə iştiraka icazə verilmədi, amma bəlkə də bu dəfə qismət olacaq.

Düşünürəm ki, bu gün İrandakı üstünlükləri və emosiyaları nəzərə alaraq, mühafizəkar bir namizədin qalib gəlmək şansı yüksəkdir, yəni İran siyasətinin mühafizəkar-güc qanadının bəzi nümayəndələri. Ərizə məhkəmə başçısı İbrahim Rəisi tərəfindən verildikdən sonra (Həsən Ruhaninin rəqibi olan keçmiş prezidentliyə namizəddir, hələ də İranın hazırkı Ali dini rəhbərinin etimad etdiyi şəxs hesab olunur) ekspertlər onun şansının daha çox olduğu qənaətindədirlər.

Hazırkı xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərifin seçkilərə islahatçılardan (yəni mülayimlərdən) gedəcəyinə ümid var idi, lakin 11 mayda mülayim qanadın liderləri ilə - keçmiş Prezident Hatəmi və digərləri ilə görüşdü və bundan sonra prezidentliyə getməməyə qərar verdi. Yəqin ki, o, buna razı salındı. Əlavə olaraq düşünürəm ki, bu vəziyyət, onun qətlə yetirilən general Qasım Süleymaninin Rusiya və onun təsirləri barədə müsbət danışmadığı səs yazısının internetə sızdırılması ilə əlaqəli qalmaqaldan təsirləndi. Düşünürəm ki, bu qalmaqal onun nüfuzuna xələl gətirdi, mövqeyini bir qədər zəiflətdi və bəlkə də elə bu məqsədlə məlumatlar internetə sızdırılmışdı. Buna görə, prinsipcə, bu gün islahatçı və mülayimlərin Rəisiyə bərabər güclü bir namizədi yoxdur.

Bu baxımdan mənə elə gəlir ki, bu gün İbrahim Rəisi seçkilərin həqiqi favoritidir - nəticə çıxarmaq hələ tez olsa da. Şansı böyükdür. O, həqiqətən avtoritetli bir siyasətçidir. Bundan əlavə, məhkəmə sisteminin başçısı kimi özünü yaxşı tərəfdən göstərdi: iranlılar arasında ona anti-patiya yoxdur və həqiqətən ruhanilərin nüfuzlu bir nümayəndəsi və Ayətullah Xameneyinin yaxın adamı sayılır. O qədər yaxın ki, bir çoxları onun Xameneyidən sonra Ali dini rəhbər olacağını deyirlər”.

Rusiyalı politoloq, tarix elmləri namizədi, Primakov adına Post-sovet Araşdırmaları Mərkəzinin baş elmi işçisi Stanislav Pritçin:

“İran gözlənilməz bir prezidentlik kampaniyası ilə qarşılaşır. Ümumiyyətlə, Amerika Birləşmiş Ştatları ilə İran arasındakı münasibətlərdə, xüsusən də indi olduqca ziddiyyətli bir mərhələ nəzərə alındıqda, böyük ehtimalla, rəqabət İran siyasətinin mühafizəkar qanadının nümayəndələri çərçivəsində baş verəcək. Çünki Həsən Ruhaninin ortaqlarından birinin özünü namizəd göstərəcəyini təsəvvür etmək mümkündür, lakin ABŞ ilə uğursuz olan müqavilələrdən, nüvə razılaşmasından yüksək dərəcədə məyusluq olduğu üçün, böyük ehtimalla, əhali tərəfindən dəstəklənməyəcək. İndi isə səlahiyyətlilərin nüvə sövdələşmənin bərpası və yaxın gələcəkdə Vaşinqtonun ona qaytarılması ilə məsələni həll edə biləcəyini xəyal etsək də, bu, bütövlükdə vəziyyətə güclü təsir göstərməyəcək.

Mühafizəkar qanad daxilindəki rəqabətdən danışırıqsa, burada da sıxlıqdır, çünki namizədlərin sayı çoxdur. Eks-prezident Əhmədinejad ambisiyalarını artıq elan edib və o, ilkin seçimdən keçib. Ancaq nəzarətedici bir qurum var və tələblər olduqca yüksəkdir. Yəni namizədlər seçiləcək və seçkilərə çox ciddi şəkildə qəbul ediləcək.

Ümumiyyətlə, İran əsl Şərq demokratiyası nümunəsidir: burada əhalinin seçim etmək hüququ var, lakin namizədlərin seçkilərə qəbulu üçün mexanizmlər mövcuddur. Bu, populizm səbəbiylə iqtidara keçə bilən ən təhlükəli və radikal ünsürlərin seçkilərdə iştirak etməsinin qarşısını almaq üçün İranın Ali lideri rəhbərinin nəzarət etdiyi bir alətdir. İndiki mərhələdə real namizədin kim olduğu, seçkilərə kimin qəbul ediləcəyi barədə danışmaq çətindir, çünki rəqiblərin konfiqurasiyası hələ dəqiq deyil. Bu səbəbdən kimin seçkilərə qəbul ediləcəyini görmək və sonra proqnoz vermək üçün bir az daha vaxt lazımdır”.

0
83
0
0 şərh

Ən çox oxunanlar

  • Bugün
  • Həftə
  • Ay

Son şərhlər

Trenddə olanlar